Ormanlar ve yırtıcı hayvanlar yok edilirse daha ölümcül hastalıklar çıkacak

The Observer’ın haberine nazaran bilim insanları bu uyarıyı, gelecek ay New York’ta düzenlenecek Birleşmiş Milletler (BM) tepesinde de dünya başkanlarına de yapacak ve etrafın yok edilmesi ile Covid-19 salgını üzere yeni salgınların direkt irtibatlı olduğuna dair ispatlar sunacak.

Ormanların süratle yok edilmesi, tarım alanlarının denetimsiz formda genişletilmesi, uzak bölgelere madenler inşa edilmesi, yırtıcı hayvanların besin, klâsik tıp yahut egzotik mesken hayvanları olarak istismar edilmeleri, hastalıkların yabanî hayattan insanlara direkt geçişi için ‘kusursuz fırtına’ rolü üstleniyor.

Yeni ortaya çıkan hastalıkların çabucak hemen üçte birinin, toprak alanlarının kullanımındaki değişikliklerden kaynaklandığı tez ediliyor. Bunun sonucunda da bilim insanları, her yıl dünya nüfusunu etkileyecek beş ya da altı yeni pandeminin ortaya çıkabileceğini söylüyor.

The Observer’a konuşan Duke Üniversitesi’nden doğal hayatı müdafaa uzmanı Profesör Stuart Pimm, “Artık çok fazla faaliyet var. Yasadışı ağaç kesme, açık alan yaratma, madencilik. Bunlar milletlerarası yabanî hayvan eti ve egzotik mesken hayvancılığı ile temaslı ve bu krizi yaratan nedenler de bunlar. Covid-19 salgını dünyaya trilyonlarca dolara mal oldu ve şimdiden neredeyse bir milyon kişiyi öldürdü. Açıkça ivedilikle harekete geçilmesi gerekiyor” dedi.

Her yıl, palmiye ağacı ekmek, büyükbaş hayvan çiftliği yaratmak, petrol çıkarmak ve madene, maden yataklarına erişim sağlayabilmek için on milyonlarca hektar yağmur ormanı ve doğal hayat alanının buldozerlerle yok edildiği kestirim ediliyor.

Bu da, birçok şimdi bilimsel olarak tanımlanamayan sayısız virüs ve bakterinin bulunduğu bitki örtüsünün, doğal hayatın yok olmasına neden oluyor. Bu mikroplar daha sonra kazara, beşerler ve çiftlik hayvanları üzere yeni barınma alanlarını enfekte edebiliyor.

HIV, Ebola, Domuz Gribi

Bu hadiseler, ‘taşınma’ olarak biliniyor. Şayet virüsler yeni ‘ev sahipleri’ beşerler üzerinde gelişirse, diğer bireylere de bulaşabiliyor. Buna da ‘bulaşma’ deniyor ve yeni hastalıkların ortaya çıkmasıyla sonuçlanıyor.

Buna bir örnek HIV virüsü. HIV, 20. yüzyılın başlarında, Batı Afrika’da yabanî hayvan eti için katledilen şempanzelerden ve gorillerden, erkeklere ve bayanlara bulaştı, 10 milyondan fazla kişinin vefatıyla sonuçlandı.

Başka örnekler ortasında Ebola da var. Ebola, yarasalardan primatlara ve insanlara geçti. Domuz gribi ve Covid-19 virüsü de yarasalardan insanlara geçmişti.

The Observer gazetesine konuşan Princeton Üniversitesi’nden ekoloji ve evrimsel biyoloji Profesörü Andy Dobson “İşçiler, ağaçları kesmek için yağmur ormanlarına geldiklerinde yanlarında yemek getirmiyorlar. Ne öldürürlerse onu yiyorlar. Hasebiyle her vakit enfeksiyonlara maruz kalıyorlar” diyor.

Prof. Pimm de bu görüşte: “Ekvator’un ormanlarında bir yaban domuzunu katleden bir kişinin fotoğrafı var elimde. Yasa dışı ağaç bölümüne katılmıştı ve o kişi ile öteki personellerin besine muhtaçlıkları vardı, o yüzden bir yaban domuzunu öldürdüler. Öldürürken domuzun kanı her yerlerine bulaştı. Bu dehşet verici ve hijyenik değil. Hastalıklar işte bu türlü yayılıyor.”

University of College London’da vazifeli hayvan bilimci David Redding’e nazaran yeni hastalıklar sırf tek bir vakadan kaynaklanmıyor:

“Ağaçların kesildiği yerlerde, tarlaların etrafında eski ormanların etrafında arazi mozaikleri serpiştirilmiş oluyor. Bu da yabanî hayvanlar ile yetiştirilenler ortasındaki ara yüzü artırıyor. Tuhaf yeni virüsler taşıyan yarasalar, kemirgenler ve öteki ziyanlı böcekler ormandan geriye kalan alanlardan gelip çiftlik hayvanlarını enfekte ediyor, bu enfeksiyonlar da daha sonra insanlara geçiyor.”

Bu stil yayılmaya bir örnek, Nijerya’da 1969’daki Lassa humması. Bu hastalık artık her yıl binlerce kişinin vefatına neden oluyor. Virüs, Afrika’nın ağaçlı bozkırlarında ve ormanlarında yaşayan kemirgen Mastomys natalensis aracılığıyla yayıldı artık ise konutlarda, çiftliklerde görülüyor ve insanlara bulaşıyor.

Prof. Dobson, “Kritik nokta şu, muhtemelen göğüslü hayvanlara kıyasla 10 kat fazla farklı çeşit virüs tipi var. Sayılar bizim aleyhimize ve yeni patojenlerin ortaya çıkması kaçınılmaz” diyor.

Dünyanın bir ucuna süratle yayılıyor

Geçmişte birçok yeni hastalığın neden olduğunu salgınlar aşikâr bir alanda kalıyordu. Fakat ucuz havayolu nakliyatı bu durumu değiştirdi. Hastalıklar, bilim insanları ne olup bittiğini anlayana kadar dünyanın bir ucunda görülebiliyor.

Cambridge Üniversitesi veterinerlik kısmı lideri Prof. James Wood şu yorumu yapıyor:

“Yeni bir hastalığın yayılması pandemide çok kıymetli bir öbür sorun. Domuz gribi pandemisini düşünün. Ne olduğunu anlayana kadar bu virüsü birkaç sefer dünyanın birçok yerine taşıdık. Global ilişkiler Covid-19’un yeryüzünün yaklaşık her köşesine bulaşmasına neden oldu ve olmaya devam ediyor.”

Pimm, Dobson ve başka bilim insanları ve ekonomistler geçen ay Science isimli mecmuada yayımladıkları makalede yırtıcı ömrün izlenmesi, taşıma oranlarının düşürülmesi ve yabanî hayvan eti ticaretinin durdurulması ile ormanların yok edilmesinin önüne geçilmesini önerdi.

Bu türlü bir programın uygulanmasının maliyeti yılda 20 milyar dolardan fazlaya denk geliyor ki bu da, dünya genelinde ülke ekonomilerinden trilyonlarca doların eksilmesine neden olan Covid-19’un maliyeti yanında hiçbir şey.

Bilim insanları, “10 yıl içinde salgınların önlenmesinin maliyetinin Covid-19 pandemisinin tüm maliyetinin sadece yaklaşık %2’sine denk geleceğini kestirim ediyoruz” diyor.

Araştırmacılar, karbon emisyonunun en büyük kaynağı olan ormanların yok edilmesinin de önüne geçilmesiyle, iklim değişikliği uğraşına de katkıda bulunulacağını söylüyor.

The Observer’ın haberine nazaran bilim insanları şu uyarıyı yapıyor:

“Yeni hastalıkların ortaya çıkma oranı ve bu hastalıkların ekonomik tesirleri artıyor. Pandemi riskini azaltmaya yönelik bir global stratejiyi ertelemek maliyetlerin de artmasına neden olur. Toplum, gelecekte ortaya çıkabilecek yeni pandemilerin tesirlerinin önlenmesi için çabalamalı.”

Geri
Instagram
Facebook
Superbox